Sitenin dili
Arabirim Dilini Seçin:

Haberler
Kim buradaydı?
  • ZenUTIPLYTUT: 23 Saat,25 Dak.
  • businesscoachcourse: 2 Gün
  • petersunscams: 5 Gün
  • inibWeirelt: 8 Gün
  • SDAadicy: 10 Gün
  • sonneandgone: 10 Gün
  • Logaaa: 12 Gün
  • Omid: 13 Gün
  • Litaintanty: 14 Gün
  • EmuppyLaumb: 16 Gün
  • icuteflowerz: 23 Gün
  • Okyvinoxatymibum: 25 Gün
  • Asucumyvimuwicip: 26 Gün
  • Bypehergy: 30 Gün
  • asmen: 34 Gün
  • Bomo: 37 Gün
  • Dersu: 49 Gün
  • Peri: 52 Gün
  • zozan: 53 Gün
  • balifism: 58 Gün

Merkez Zazacasında "o" > "ue", "uı" değişimi

Merkez Zazaca'nın özelliklerinden birisi orijinal "o" sesini "ue" ya da "uı" olarak telaffuz etmesidir. Yani bu ses diftonglaşmaya uğramıştır. Bu, Merkez ağzını Güney şivesinden hayli uzaklaştırır. Birçok sözcüklerin kökü Eski İranice "eo" sesine dayanır. Bu, Orta İranca'da "ô"ya dönüşür ve Zazaki'de "o" olarak korunur. Buna dair bazı örnekler:

 

/o/ > /ue/ değişimi

 

Avesta Pahlavi Zazaki Merkez Zazaki Anlam
geoş- gôş goş gueş kulak
reoç- rôz roc ruec güneş
keof- kôf ko kue dağ
steor- stôr estor estuer at
reoxşn- rôşnâk roşan rueşun bayram
xer+geoş- xergôş hergoş hergueş tavşan
  gôşt goşt gueşt et
  frôxt rot ruet sattı
  môr morcela muercela karınca
  rôken ron ruen yağ
âmuç- âmôz- mocna muecna gösterdi

 

"Ruen" (bazı yazarlar "ruwen" yazar) varyantı birkaç güney ağızında da vardır. Bazılarına göre Pahlavi "rôken" ile alakalı. Fakat öbür İrani diller bunun pek asıllı iddia olmadığını gösterir. Kurmanci'de "rûn", Sorani'de "ron" olarak kullanılır. Aynı şekilde Avesta "ışık" kökü olan "reoxşn-" ve Pahlavi'de "rôşn-"a dönüşen kelime Sorani'de "rûnaki" ve Kurmanci'de "ronahi" olarak geçer. Zaten /k/ sesinin bir /w/'ye dönüşmesi hiç gerçekçi gibi gözükmüyor.

 

/ew/ > /o/ > /ue/ değişimi

 

Avesta Pahlavi Proto-Zazaki Zazaki Merkez Zazaki Anlam
*hə-upeiri- zeber *cewr cor cuer yukarı
  peşimân *pewşman poşman pueşmun pişman

 

Pahlavi'deki "zeber", Beluçi dilinde "zebr"e dönüşür. Bu da Proto-Zazaki'den bugüne kadar evrimin bir ipucu olarak değerlendirebilir. Zazaki'de /e/ sesi de bazen bir /ew/ diftonguna dönüşebiliyor. Bunun en iyi misali Zazaca'da olan "pewtene, pewc-" ("yemek yapmak") fiili, bu Eski İranice'de "peç-" olarak geçerdi, Pahlavi'de "puxten, pez-" olur, bugünkü Kurmanci'de "pehtın, pêj-" olarak muhafaza edilir.

Yabancı uyruklu kelimelerde de Merkez lehçesi /o/ sesini /ue/'ya değiştirir, örnek:

 

Yabancı dil Zazaki Merkez Zazaki Anlam
göl (Türkçe) gol guel göl
xoz (Ermenice) xoz xuez domuz

 

Bunun yanı sıra bir /o/ > /uı/ ertelemesi de mevcuttur:

 

Pahlavi Yeni Farsça Zazaki Merkez Zazaki Anlam
to tuı seni (zamir)
ô ô o o (zamir)
xwet xod xo xuı kendi

 

Siverek Zazakisi'nde ve çoğu Kuzey ağızlarında "seni" için kişisel zamir "to" korunabilmiştir. Harun Turgut'un kitabındaki "û" harfi bazen Merkez Zazacası'ndaki "uı" diftongunu yansıtır. Dolaysıyla "tû" ile "tuı" kastedilir ve bunun Avesta "tû-" ile bağlantısı yoktur. Sadece Bingöl ağızının diftonglaştırma sonucudur.

 

Omıd Veşnosıpê

(368 Bu yazıdaki toplam harfler)
(370 okunma)    Yazdırılabilir Sayfa