Sitenin dili
Arabirim Dilini Seçin:

Haberler
Kim buradaydı?
  • ZenUTIPLYTUT: 22 Saat,54 Dak.
  • businesscoachcourse: 2 Gün
  • petersunscams: 5 Gün
  • inibWeirelt: 8 Gün
  • SDAadicy: 10 Gün
  • sonneandgone: 10 Gün
  • Logaaa: 12 Gün
  • Omid: 13 Gün
  • Litaintanty: 14 Gün
  • EmuppyLaumb: 16 Gün
  • icuteflowerz: 23 Gün
  • Okyvinoxatymibum: 25 Gün
  • Asucumyvimuwicip: 26 Gün
  • Bypehergy: 30 Gün
  • asmen: 34 Gün
  • Bomo: 37 Gün
  • Dersu: 49 Gün
  • Peri: 52 Gün
  • zozan: 53 Gün
  • balifism: 58 Gün

Zazacada "c" sesi

Zazaca modern İrani diller arasında Eski İrani "c" ve "ç"den türeme olan "c" sesini koruyan az dillerdendir. Bu ses Hintavrupaca *k/g'den gelir ve Eski İranicede palatize olur. Bir çok Zaza lehçelerinde de ya "j"ye yada "dz/z"ye dönüşmüşdür. Bu antik sesi en iyi koruyabilen ağız Merkez Zazacasıdır, Kuzeyde Ermenicenin etkisinle "dz" olarak telaffuzu görünür ve sonradan bazı şivelerde "z"ye kayar. Güneydese Kürtçenin etkisinin sayesinde orijinal "c" sesine sahip olan kelimeler "j" ile telaffuz edilir. Bu "c" sesi Zazacaya ayrı dil karekteri verir, Zazacanın kendi başına bir dil olduğunun özelliklerindendir. Ayrıca Zazacala aynı alt gruba sayılan ("Hyrkani" grubu) Beluçi dili de bu sesi muhafaza edebilmişdir.

Dilbiliminde şöyle ayırt ediliyor:

Zazaca Kürtçe Farsça Beluçi
c j z c/ç

 

Örnek:

Proto-Hintavrupaca Avesta Zazaca Kürtçe Farsça Beluçi Anlam
*gwen ceni ceniye jın zen cen karı
*leuk reoçeh roce roj rûz roç gün

 

Öyle görünüyor ki, Beluçi ve Zazaki Kürtçeye ve Farsçaya karşın bu noktada Eski İraniceye daha sadık kalmışlardır. 

Lehçeler arasındaki değişime dair bazı misaller:

Eski/Orta İranice Orjinal Zazaca Ses ertelemesine uğrayan Zazaca Anlam
reoçeh (Avesta), rôç (Soğdca) roce m / roce / roc rodze, roze, roje gün / oruç / güneş
-vâç- (Avesta) -vac- -vadz-, -vaz-, -vaj- söylemek
-peç- (Avesta) -pewc- -podz-, -poz-, -pewj- yemek yapmak
teēçe (Avesta) tici tiji güneş ışığı
erec- (Avesta) erciyaye erjiyaye, erjaye değerli
erec- (Avesta), erzan (Pahlavi) ercan erjan, ercun ucuz
-deç- (Avesta) decaene dedzaene, dezaene, dejaene acımak
-amuç- (Avesta, Sanskrit), amôz- (Pahlavi) mocnaene mojnaene göstermek
-reêç- (Avesta) rêcaene rêdzaene, rêzaene, rêjaene akmak
pençe (Avesta) phanc phondz, phonz, phoj, phunc, beş
*-vəc- (Proto Aryanca) veciyaene vıciyaene, vejiyaene çıkmak
*vi-+çəi (Proto Aryanca) vicnaene vijnaene seçmek (seleksiyon)

 

Bundan ötürü kökü Eski İranice /ş/ sesine dayanan /c/, /j/ ve /z/ ayrımını içeren kelimeler de vardır. Burda hangi sesin daha orjinal olduğunu tesbit etmek için Eski İranice /c/ sesini ertelemiş ve ertelememiş lehçeler arasında kıyas edilmeli. Yani Eski İranice /c/ ve /ç/ sesini yukardaki tabloda göründüğü gibi erteleyen lehçeler bu tür kelimelerde de orijinal /c/ sesini kaydırmışlardır.

Eski/Orta İranice /c/ lehçesi Obür lehçeler Anlam
spiş (Avesta) espıce espıje, espıze bit
keşmek (Pahlavi) eşkıce eskıje, eskıze kuru yüzüm

 

Eski yada Orta İranicede henüz /c/ olmayan ve sonradan /c/'ye dönüşen sözcükler de mevcut.

Eski/Orta İranice /c/ lehçesi Ses ertelemesine uğrayan Zazaca Anlam
yuwan (Avesta) > cuwan (Pahlavi) cıwamêrd jiamêrd, ciamêrd, camêrd erkek
kuteke (Avesta) > kuçek (Farsça) qıc, qıckek qıdz(+kek), qız(+kek), qıj(+kek) küçük
ô + gah (Pahlavi) uca udza, uza, uja ora
môr (Pahlavi) morcela merjuelı, murzolık, mıjloli, muerceli, mıloçıke karınca
-?- -ıc -ıdz, -ız-, -ıj -li (örnek: İzmirli)
-?- lac ladz, laz, laj oğul

 

Omıd Veşnosıpê

(427 Bu yazıdaki toplam harfler)
(379 okunma)    Yazdırılabilir Sayfa