Zazaca, Kürtçe ve Farsça’nın Batı-İrani dilleri arasındaki farkı ve kıstaslara göre Kuzey-Güney-Batı ayırt edilmesine dair kısa bir örnek

Kısaltmalar

Zza. : Zazaca

Kr. : Kürtçe

Fars. : Farsça

Bel. : Beluci dili

Tlş. : Talişçe

Gor. : Goranca

Smn : Semnanca

Tt : Tatça

* Verilen Kuzey- ve Güney-Batı sınırları kesin değildir, geçişler de mevcut.

Kuzey-Batı: -s-, Güney-Batı: -h-

10 (on) : Zza.: des , Kr.: deh , Fars.: dah
bahar : Zza.: wısar , Kr.: bihar , Fars.: bahār
balık : Zza.: mase , Kr.: masî , Fars.: māhī
demir : Zza.: asın , Kr.: hesin , Fars.: āhen

Kuzey-Batı: -z- , Güney-Batı: -d-
bilmek : Zza.: zanıtene , Kr.: zanîn , Fars.: dānestān , Bel.: zanag , Tlş.: zan-
yürek : Zza.: zerri , Kr.: dil , Fars.: del , Bel.: zird
enişte : Zza.: zama , Kr.: zava , Fars.: dāmād , Bel.: zamad

Kuzey-Batı: -b-, Güney-Batı -d-
kapı : Zza.: (kê-)ber , Kr.: der , Fars.: dar
öbürü : Zza.: bin , Kr.: din , Fars.: digar

Kuzey-Batı: w-/h- , Güney-Batı: xw-/x-
okumak : Zza.: wendene , Kr.: xwendin , Fars.: xāndan
istemek : Zza.: waştene , Kr.: xwestin , Fars.: xāstan
yemek : Zza.: werdene , Kr.: xwarin , Fars.: xordan

Kuzey-Batı: -rz- , Güney-Batı -l-
yüksek : Zza.: berz , Kr.: bilind , Fars.: boland , Gor.: berz , Tlş.: berz
dalak : Zza.: seperz (serpez) , Kr.: sipil , Fars.: seporz (Kuzey-Batı alıntısıdır) , Smn.: seperz , Tlş.: siparz
yıl: Zza.: serre , Kr.: sal , Fars.: sāl ; Tt./Tlş.: sār (sor) , Smn.: sāl

40 (kırk): Zza.: çewres , Kr.: çil ; Fars.: çehel

Verilen belirleyici kelimenin kökenleri ayrıca Partça, Orta-Farsça'yla vs. de karşılaştırılır.

"gitmek" fiilinin şimdiki zaman çekiminden küçük bir örnek:

Türkçe: ben gidiyorum
Zazaca: ez şınan
Herzeni: man şedam
Taleşi: az şedam
Gileki: man şûnem
Semnani (Aft.): a şenni
Sangsari (Semn.): a şundi
Farsça: man mīravam
Leki: me maçem
Kürtçe: ez/min diçim
Central Dailect-Xuns.: mon eşşān
CD-Mhll.: mun ätşon
Gorani: mın mılu
Tâti: az meşem

Gördüğümüz gibi Güney-Kuzey-Batı diye bir kesinlik yok. Ama görülen şu ki, Zazaca, Kürtçe'den daha fazla Güney-Bati-İrani özelliklerini taşımaktadır, Kürtçe'nin ikisinden de özellikleri vardır.

Nuştoğ : Asmêno Bêwayir

Çımraviarnaoğ u dardekerdoğ : Mirzali Zazaoğlu

Çıme : Persê Zıwan u Gramerê Zazaki (Arşiv), http://www.zazaki.de/