İnsanoğlu avcı, göçebe ve toprağa bağımlı olmadan yaşadığı zaman diliminde, ortak bir dile sahip değildi. Her kabile, her grup ve her küme yavaş yavaş kendi dilini oluşturdu. Bu aşamaya gelmeden öncede ister istemez resim, ses ve işaret dilini kulandı. Zamanla güç olarak, teknik olarak ve sayı bakımından çoğalan gruplar, diğer grupları baskı ve şiddetle kendi yönetimi altına aldılar. Güçlü olan gruplar kendi kulandıkları dili diğer gruplara zorla kabul etirdiler. Baskı gören grupların dilleri diğer dile yakın ve anlaşma kolaylığı sağlıyorduysa, bu grupların yaşam şansları artıyordu. Yoksa hem kölelik, hem yeni dili öğrenme ve hem de kendi dilini unutma zorunluluğu dayatılıyordu. Köleleşen gruplar çoğaldıkça dilde de değişiklikler yaşanmaya başladı. Herkes kendi dilinden, yeni öğrendiği dile birşeyler kattı.
 
Değiş-tokuş ticaretinin dayatmasıylada insanlar arasındaki iletişimde şekillenmeye başladı. Herkes kendi dilini pazarda kulanmaya başladı. Anlaşma ve anlaşmasızlıklar kendisiyle birlikte yeni sürtüşmeleri ve çelişkileri getirdi. Bu arada bu çelişkiler şekilenirken, ona paralel olarakta dille uğraşan kurumlar oluşturuldu. Bu kurumların görevi ortak bir dili yaratmaktı. Dil üzerine çalışan bu kurumların oluşmasını sağlayanlar ise, elbetteki askeri açıdan, ekonomik açıdan ve birde dağılmacı fikre sahip olan aristrokratlardı. Yani standart dil aristokratların dilidir. Toplumun üst sınıfının dilidir. Standart dil; efendinin dilidir. Standart dil; işgalcinin dilidir. Standart dil; yönetici aristrokatın dilidir. Kaşınızı çatmanızı engelemek için örnekler vereceğim. İsveççenin standart dili, Svea’ların dilidir ve ülkelerinin ismide oradan gelmedir. Yani Svea-Rike zamanla Sverige olmuş. Almanlarda da öyle. Yani Deusch’ların dili ve ülke olarakda ismini oradan almıştır. Yani Deustch-land, Deutschland (Deutsch’ların ülkesi). Ya ABD? İngilizler ile Fransızların savaşı İngilizlerin kazanması ile resmi dilin İngilizce olmasını sağlamıştır. Avusturalyadada öyle olmuş. Başka örnekler mi? Kanada, İskoçya, İrland, Mozambik, Nijerya, Gana, Angola, Berezilya, Şili, Paraguay, Uruguay, Bolivia, Peru, Meksika v.s v.s yüzlerce örnek var. Peki Zazaların aristokratları kimler? Kim standart Zazacayı kendi dilinden yola çıkarak belirleyecek? Irak’ta ki Kürtler arasındaki çelişkide bu değilmiydi? Resmi dil sorani mi veya kırmançki (Behdinani) mi olacak? Şimdilik sorun "çözülmüşe" benziyor. Benim düşünceme göre Zazalar arasında bu sorun bitmedi. Aksine yeni başladığını belirtmek istiyorum! Şimdi diyeceksiniz; "-İnsaf be Faruk! Üç boyutlu olan çelişkilerimize şimdi de standart dil çelişkisini mi dayayacaksın?" Kardeşlerim standart dilin tartışmasını yapan sizler değilmisiniz? Önce Zazaların üç boyutlu sorunu olan;
 
1. Dersimce (Kırmancca), Kırd ve Dımli sorununu çözün. Sonra;
2. Alevi, "müslüman" ve şamanizimin kalıntılarının yaratığı çelişkiyi çözün. (Müslüman terimini bilerek yazıyorum. Çünkü bazı Alevi "Kırmanclar", kendine Zazayım diyenleri "müslümanlar" diye adlandırmakda inat etmekte). Son olarakta;
3. Zaza, Kürt ve Türk eylimlileri bir çatı altında birleştirin. Eğer Zazalardan geriye birşey kalırsa, standart Zazacayı da yeni bir isimle "Zıwanê Şarê Ma" diye adlandırırız.
Eğer Zaza dili standartlaşacaksa yüzyıl önce Zaza dili üzerine çalışma yapmış dilbilimciler ciddiye alınmalıdır. Onların sürekli olarak kıstas aldığı Zazaca, güney Zazacasıdır. Neden mi? Çünkü hâlâ eril, dişil veya nötr yapısını korumaktadır. Bu özellikle kendisini hâlâ latin ve bazı Germen dilleri gibi, kendisine ait öz yapısını korumaktadır. Bu dilimiz Zazacanın, en zengin özelliklerinden biridir. Bu özelliği sakın kimse kulak arkası etmesin. Standart Zazacanın oluşturulmasına vereceğim en güzel öneri herkesin kendi yüresinin sözlü dil zenginliğini yazım diline dönüştürmesi. Ortaya çıkan kelimeler de dilimizin zengin sözlüğü olacaktır. Bu aynı zamanda bize, dilimizi yabancı kelimelerden arındırma imkanıda sağlayacaktır. Standart Zazaca oluşturulurken, paralelinde zengin bir sözlük oluşturma imkanıda ortaya çıkacaktır.
 
Standrat Zazaca, kültürel değişim süresi ile birlikte, konuşma dilinden, yazım diline doğru gelişirken edebileşecektir. Buda tüm Zaza lehçelerini kendi çatısı altında birleştirecektir.
Standrat Zazaca, önce Zazaların tüm birimleri tarafından kabul görmeli ve ardından Zazalara bir model olarak hizmet sunmalıdır. Yani sözlüğünü, dilbilgisini ve imlâsını oluşturmalıdır.
Standart Zazaca, birleştirici olamalı, komşu olan diğer dillerden ayıran olmalı. Dilimizi konuşan herkese bir kimlik ve başvuru kaynağı olmalıdır.
 
Dil, insanlar arasındaki köprü ve komunikasiyonun mekanizmasıdır. Dilin yapısı kelime, biçim, cümle dizimi ve ses birleşenleri ile oluşur. Dil; duygu, düşünce, paylaşım, anlaşım, anlatım sağlayan bir sistemdir ve Zazacada da bu anlatığım özelliklerin hepsi vardır. Modern anlamda ve ilmi olarak, bir dilin oluşumu için bazı kategoriler lazımdır. O da:
 
Semoloji: Dilin tamamı ile ilgili sistem.
Morfoloji: Kelime biçimlerinin yapısını inceler.
Sentaks: Sözdizim cümle yapısı araştırmasıdır. Geniş anlamda gramerin bir bölümüdür. Cümlelerin tanımlanması ve incelenmesinde birkaç yol vardır.
Gramer: Bir dili seslerden cümlelere kadar, ihtiva ettiği bütün dil birliklerini, geniş bir şekilde mana ve vazife olarak inceler.
Fonoloji: Ses bilimi, (fonoloji) belirli dil seslerini (fonemler) inceleyen bir bilim dalıdır. Ses bilimi dil içindeki seslerin işlevlerini inceler. Konuşma seslerinin eklemlenmesi (articulatory), nakli (transport), alınması (receival) ile ilgili bir bilim dalıdır.
 
Her dil standartlaşırken belli bir dildevrimini yaşamıştır. Savaşlar, sürgünler ve asimileştirme kendisiyle birlikte bazı dillerin kökenlerinin unutulmasına sebep olmuştur. Yani bu diller hangi kökenden gelirler diye. Bu konuyla yakından ilgilenenlere ise etimolog denir. Devrimini yaşıyan diller ve yeni yeni yazım hayatına ayak atmış dillerin tarihinide etimologlar araştırıp, o dillerin kökenini ve hangi dillerle akrabalıkları olduğunu belirler.
 
Standart Zazaca adına yola çıkan herkesin, bir şeye çok iyi dikkat etmesi gerekiyor. Aramızdaki uçurumları derinleştirici atılımlardan uzak durmaları, suni dil yaratmamaya özen göstermeleri ve çalışmaları tüm bölgelerden katılan ekiplerle gerçekleştirmelidirler. Referenslerimiz; Zaza kökenli olan dilbilimcilerimiz, yazarlarımız ve aydınlarımız olmalıdır. Dilbilimcilerimiz, yazarlarımız ve aydınlarımız kurulacak/kurulmuş kurmlarda yer almalı. Halkımızın dilinin kaderini artık Zazalar belirlemelidir. Ve bir de, şu soruyu kendimize sormalıyız; "-Devletleşmemiş Zazlar için, standart Zazaca neden gerekli?"

Kaynak: http://faruk-iremet.tr.gg/